احتمالا تا به حال نام جراحی تعویض مفصل زانو را شنیدهاید و برای شما سوال شده که این جراحی چگونه انجام میشود. باید بگوییم که این جراحی رایج ترین و متداول ترین نوع جراحی است که برای درمان برخی دردهای مفصلی در زانو تجویز میشود. اما قطعا سلسله مراتبی هم برای انتخاب آن وجود دارد که پزشک را متقاعد میکند تا این روش را پیشنهاد دهد.
در ادامه این مقاله با هم خواهیم خواند و زیر نظر دکتر سینا طالبی (جراح و متخصص ارتوپدی و فوق تخصص جراحی زانو) به همه نکاتی که درباره این جراحی اهمیت دارند، خواهیم پرداخت. با ما همراه باشید!
جراحی تعویض مفصل زانو چیست؟
جراحی تعویض مفصل زانو یکی رایج ترین جراحی های حوزه ارتوپدی است که سن و سال نمیشناسد و ممکن است هم یک فرد جوان آن را انجام دهد و هم یک فرد پا به سن گذاشته (غالبا جامعه هدف این جراحی، افراد مسنتر هستند).
در این جراحی، سطوح آسیب دیده و فرسوده مفصل زانو با اجزای مصنوعی یا همان پروتز که ساخته شده از فلز، پلاستیک یا سرامیک است، جایگزین میشوند که فقدان اجزای آسیب دیده مفصل را جبران کند.
در واقع زانوی ما هم از سه بخش اصلی تشکیل شده است. اگر آسیب به یک یا دو بخش محدود باشد، ممکن است جراحی جزئی (تعویض مفصل جزئی) انجام شود اما اگر آسیبهای گسترده به مفصل زانو وارد شده باشد، راه چاره تعویض کامل مفصل (Total Knee Replacement) است که نسبتا عمل سنگینی قلمداد میشود. هدف اصلی این عمل این است که عملکرد زانو را بازیابی کند، درد را از بین ببرد و دامنه حرکتی را بهتر و مانند سابق کند.
دلایل و اهداف تعویض مفصل زانو چیست؟
معمولا هر فردی که زیر نظر پزشک متخصص و در حال مشاوره با ایشان است، زمانی تصمیم میگیرد جراحی انجام دهد که یا خیلی وضعیت حادی داشته باشد یا درمانهای غیرجراحی مثل فیزیوتراپی، دارودرمانی، تزریقات و … روی بیمار جواب ندهد و درد مزمن و ناتوانی حرکتیاش کنترل نشود.
دلایل اصلی نیاز به جراحی
- آرتروز شدید (استئوآرتریت): بیشترین دلیلی که برای تعویض مفصل رواج دارد، ساییدگی و تخریب غضروف مفصلی زانو به دلیل افزایش سن است که موجب آرتروز میشود.
- آرتریت روماتوئید: یک بیماری التهابی مزمن که منجر به تخریب و تغییر شکل مفصل میشود.
- آسیبهای شدید: شکستگیها یا صدمات جدی که منجر به آسیبهای شدید و غیرقابل جبران به مفصل زانو شدهاند.
- نکروز آواسکولار: مرگ بافت استخوانی به دلیل قطع جریان خون.
- انحراف زانو: تغییر شکل زانو مثل داشتن زانوی پرانتزی، زانوی ضربدری و غیره.
اهداف اصلی جراحی
- مهمترین هدف از جراحی تعویض مفصل، از بین بردن درد مزمن ناشی از تماس استخوان با استخوان است.
- هدف بعدی، بهبود دامنه حرکتی زانو و توانایی انجام فعالیتهای روزمره است که تا قبل از جراحی، وجود نداشت.
- هدف دیگر، اصلاح دفورمیتی و انحراف زانو (مانند پرانتزی یا ضربدری شدن) که ناشی از فرسایش مفصل است و ظاهری غیرطبیعی در پاها ایجاد میکند.
روش های مختلف جراحی تعویض مفصل زانو
پیشرفتهای اخیر در ارتوپدی، امکان استفاده از روشهای متنوعی را فراهم کرده است که هر کدام با هدف خاصی و برای شرایط بیمار مشخصی به کار میروند. همچنین شرایط بیمار هم میتواند تعیین کننده روش جراحی باشد:
- تعویض کامل مفصل زانو (Total Knee Arthroplasty): در این روش، هر سه بخش مفصل (سطح پایینی استخوان ران، سطح بالایی استخوان ساق و سطح پشتی کشکک) با پروتز جایگزین میشوند. این روش برای آرتروز پیشرفته و شدید به کار میرود.
- تعویض جزئی مفصل زانو (Partial Knee Arthroplasty): اگر آسیب زانو تنها به یک قسمت (معمولاً قسمت داخلی) محدود باشد، فقط همان بخش تعویض میشود. مزیت این روش این است که برش کوچکتری روی پا ایجاد میشود و بخش سالم مفصل و رباتها حفظ خواهد شد.
- جراحی با حداقل تهاجم (Minimally Invasive Surgery): در این روش، جراح با استفاده از برشهای کوچکتر و با دقت بالا، سعی میکند آسیبی که به بافتهای نرم و عضلات اطراف زانو رسیده را درمان کرده و به حداقل برساند. دکتر سینا طالبی به عنوان فوق تخصص جراحی زانو، یک برنامه درمانی منحصر به فرد برای هر بیمار ایجاد میکند و با استفاده از تکنیک مناسب، جراحی را طوری پیش میبرد که بیمار دوره نقاهت کوتاهتر و درد کمتری را تجربه کند.
چه زمانی نیاز به تعویض مفصل زانو داریم؟
تصمیم گیری برای انجام جراحی تعویض مفصل زانو یک انتخاب مشترک بین شما و پزشکتان است. این تصمیم معمولاً زمانی اتخاذ میشود که:
- درد زانو به حدی شدید است که حتی با وجود مصرف مسکنها، شبها خواب شما را مختل میکند.
- انجام فعالیتهای ساده مانند راه رفتن، نشستن یا رانندگی بسیار دشوار شده است.
- حرکت یا بالا رفتن از پلهها به سختی انجام میشود.
- زانو دچار تغییر شکل (بدشکلی) شده و توانایی راه رفتن صحیح را از شما گرفته است.
- درمانهای غیرجراحی (مانند دارو، تزریق ژل، فیزیوتراپی) برای حداقل ۶ ماه بیاثر بودهاند.
بیشتر بخوانید: جراحی زانو چه تاثیری بر کیفیت زندگی بیماران دارد؟
افراد مناسب و نامناسب برای این جراحی
انتخاب بیمار مناسب، کلید موفقیت جراحی تعویض مفصل زانو است. جراح فوق تخصص با ارزیابی دقیق، بهترین تصمیم را اتخاذ میکند.
| ویژگیها | افراد مناسب برای جراحی | افراد نامناسب (نیازمند احتیاط یا تعویق جراحی) |
| وضعیت زانو | آرتروز پیشرفته، تخریب مفصل، درد شدید و دائمی | آرتروز خفیف تا متوسط (اول باید درمانهای غیرجراحی را امتحان کنند) |
| سلامت عمومی | سلامت عمومی نسبتاً خوب، قابلیت تحمل بیهوشی | دارای عفونت فعال در بدن، ضعف شدید قلبی یا ریوی کنترل نشده |
| انگیزه و همکاری | فردی با انگیزه بالا برای فیزیوتراپی و همکاری فعال در دوره نقاهت | عدم تمایل به پیروی از دستورات توانبخشی پزشک برای دوران پس از عمل |
| سن | معمولاً بالای ۵۰ سال اما سن در اولویت نیست، بلکه سطح ناتوانی مهم است | محدودیت سنی مطلقی وجود ندارد اما در سنین پایین، طول عمر پروتز مهم است |
رضایتمندی بیمار 80 ساله از تعویض مفصل زانو توسط دکتر طالبی
رضایت از تعویض مفصل زانو
فواید و مزایای تعویض مفصل زانو
جراحی تعویض مفصل زانو یکی از موفقترین جراحیها در علم پزشکی مدرن است و زندگی خیلی از افراد را متحول میکند. مزایا و فواید مهم آن شامل:
- کاهش چشمگیر یا حذف کامل درد: بیماران پس از جراحی، گذراندن دوران نقاهت و به دست آوردن بهبودی، از زندگی بدون درد لذت میبرند.
- بهبود چشمگیر توانایی حرکت کردن: افزایش دامنه حرکتی، توانایی پیادهروی طولانیتر و انجام فعالیتهایی مانند رانندگی و ورزشهای سبک.
- ماندگاری طولانی مفصل مصنوعی: مفصلهای امروزی دوام بالایی دارند و در بیشتر موارد بین ۱۵ تا ۲۰ سال عمر مفید دارند.
- افزایش کیفیت زندگی: توانایی بازگشت به کار، سفرهای تفریحی و استقلال در انجام امور شخصی.
- اصلاح بدشکلی زانو: بهبود راستای پا و از بین رفتن مشکلاتی مانند زانوی پرانتزی و ضربدری و به طور کلی انحراف زانو.
مراحل جراحی تعویض مفصل زانو چیست؟
شرح آنچه که در روز جراحی رخ میدهد، باعث میشود تا بیمار بداند قرار است چه اتفاقی بیوفتد و اضطراب و استرس نداشته باشد. ما در موارد زیر، مرحله به مرحله جراحی تعویض مفصل را برای شما توضیح میدهیم:
آماده سازی قبل از عمل
قبل از جراحی، مانند هر عمل دیگری، پزشک آزمایشهای لازم را تجویز میکند. چون میخواهد وضعیت عمومی بدن، استخوان و عضلات بیمار را مورد بررسی قرار دهد و ببیند که برای جراحی آماده است یا خیر.
در این مرحله، پزشک توضیحات کامل و جامع درباره نوع مفصل مصنوعی و روش جراحی را به بیمار ارائه میدهد. اگر بیمار شرایط لازم برای جراحی را داشت، همه چیز کنترل میشود تا روز جراحی.
بیهوشی
روز جراحی، بیمار بعد از اقدامات لازم به اتاق عمل منتقل میشود و عمل را با بیهوشی عمومی یا بیحسی از کمر به پایین آغاز میکنند. انتخاب نوع بیهوشی بر اساس وضعیت بیمار و نظر پزشک ممکن است تغییر کند.
جراحی اصلی
بعد از بیهوشی یا بیحسی بیمار، جراح با ایجاد یک برش در قسمت جلویی زانو، بخش های آسیبدیده استخوان و غضروف را جدا کرده و قطعات مصنوعی یا پروتز را با دقت در جای خود قرار میدهد. این پروتزها معمولاً از فلزات خاص و پلیمرهای مقاوم ساخته میشوند.
تست و تنظیم
بعد از قرار دادن پروتز، جراح رباطها و تراز مفصل را بررسی میکند تا مطمئن شود که زانو درست عمل میکند و ثبات دارد.
بخیه و پانسمان
پس از نصب مفصل جدید، زخم بخیه زده میشود و پانسمان محافظ روی آن قرار میگیرد.
ریکاوری
بعد از جراحی، بیمار به بخش ریکاوری منتقل میشود تا به هوش بیاید و به شرایط پایدار برسد. سپس معمولاً یک تا سه روز در بیمارستان میماند تا وضعیت عمومی، کنترل درد و حرکت اولیه بررسی شود.
کل پروسه جراحی تعویض مفصل چقدر طول میکشد؟
مدت زمان جراحی تعویض مفصل زانو معمولاً بین ۱ تا ۳ ساعت طول میکشد. البته، این زمان بسته به پیچیدگی عمل (تعویض مفصل جزئی یا کامل بودن) و تخصص جراح متفاوت است. با این حال، کل پروسه درمانی (از بستری تا ترخیص از بیمارستان) معمولاً بین ۲ تا ۵ روز زمان میبرد.
پیش از عمل، بیمار باید چند ساعت زودتر در بیمارستان حضور یابد تا مراحل آماده سازی مانند بیهوشی، شستوشوی محل جراحی و تنظیم فشار خون انجام شود. پس از پایان عمل، بیمار معمولاً چند ساعت در بخش ریکاوری میماند تا وضعیت هوشیاری و علائم حیاتیاش بررسی شود.
دوران نقاهت جراحی تعویض مفصل زانو
دوران نقاهت بعد از هر جراحی، مهمترین بخش آن است چون اگر در این دوران نکات مراقبتی رعایت شود، خیلی زودتر به نتیجه خواهید رسید.
- روز اول تا سوم: در این روزهای نخست، میتوانید حرکت خود را شروع کنید. بیمار معمولاً روز بعد از عمل، با کمک فیزیوتراپ، تشویق به راه رفتن با واکر یا عصا میشود. در این بازه زمانی باید بتوانید درد را به طور درست و موثری کنترل کنید.
- هفتههای ۱ تا ۶: فیزیوتراپی فشرده در این تایم آغاز میشود و اهمیت پیدا میکند. هدف اصلی برای فیزیوتراپی، افزایش تدریجی دامنه حرکتی زانو و تقویت عضلات اطراف آن است. زانو ممکن است کمی متورم باشد که با استفاده از کمپرس سرد و بالا نگه داشتن پا کاهش مییابد.
- ۶ هفته تا ۳ ماه بعد از عمل: بیمار میتواند فعالیتهای روزانه خود را از سر بگیرد و بدون عصا راه برود. رانندگی معمولاً پس از ۴ تا ۸ هفته امکانپذیر است.
- ۳ تا ۶ ماه: بازگشت به فعالیتهای ورزشی سبک و تقریباً کامل در این دوره، میتواند بدون مشکل انجام شود.
نکته مهم: از برنامه فیزیوتراپی و توانبخشی که توسط جراح شما و فیزیوتراپیست طراحی شده، کاملا پیروی کنید. این ورزشها بسیار زیاد برای کامل شدن بهبودی و سرعت آن تاثیر دارند.
بیشتر بخوانید: نقش فیزیوتراپی بعد از جراحی زانو چیست؟
معایب این جراحی چیست؟
- ریسکهای جراحی: شامل احتمال عفونت، لخته شدن خون (ترومبوز) و مشکلات مرتبط با بیهوشی.
- فیزیوتراپی و ورزش: بعد از این جراحی باید به طور مرتب فیزیوتراپی انجام دهید و مراقبتهای بعد از عمل را به طور منظم انجام دهید.
- طول عمر محدود پروتز و احتمال تعویض آن: اگرچه پروتزهای مدرن دوام بالایی دارند (حدود ۱۵ تا ۲۰ سال یا بیشتر)، اما دائمی نیستند و ممکن است پس از مدتی نیاز به جراحی ترمیمی پیدا کنند.
- احتمال ادامه درد یا سفتی: درصد کمی از بیماران، ممکن است بعد از عمل هم همچنان درد خفیف یا سفتی در زانو داشته باشند.
- محدودیت در حرکت: اگر تمرینات فیزیوتراپی درست و به موقع انجام نشوند، ممکن است در حرکن دادن زانویتان دچار مشکل شوید.
عوارض و خطرات جراحی تعویض مفصل زانو
پزشکان خوب و دلسوز، میدانند که با بازگو کردن خطرات جراحی میتوانند دید بازی به بیماران خود بدهند تا آگاهانه تصمیم بگیرند. اما این نکته را هم در نظر داشته باشید که قطعا با انتخاب یک پزشک با تجربه خطری شما را تهدید نمیکند.
- عفونت مفصل: یکی از جدیترین عوارض است که اغلب با آنتیبیوتیک یا در موارد شدیدتر با جراحی مجدد درمان میشود.
- آسیب عصبی/عروقی: نادر است، اما احتمال آسیب به اعصاب یا عروق اصلی اطراف زانو وجود دارد.
- لخته شدن خون: لختهها میتوانند در پا تشکیل شده و به ریه (آمبولی ریه) حرکت کنند. به همین دلیل داروهای رقیقکننده خون برای پیشگیری از این عارضه تجویز میشوند.
- عدم ثبات یا دررفتگی مفصل: در موارد بسیار نادر، پروتز از جای خود خارج میشود.
تخصص و تجربه بالای جراح، به ویژه در کنترل عفونت و دقت در نصب پروتز، مهمترین عامل برای کاهش تمام این عوارض محسوب میشود.
بیشتر بخوانید: مدیریت عفونت های بعد از جراحی زانو
آیا نتایج جراحی تعویض مفصل همیشگی است؟
خیر نمیتوان گفت که نتایج جراحی تعویض مفصل زانو همیشگی و دائمی است اما تا طولانی مدت به کیفیت روز اول باقی است. همچنین با پیشرفت تکنولوژی و کیفیت پروتزها:
- ۸۵ تا ۹۰ درصد از پروتزهای مدرن، پس از ۱۵ تا ۲۰ سال همچنان عملکرد مطلوبی دارند.
- پروتزهای کنونی معمولاً برای دوام بیش از ۲۵ سال طراحی شدهاند.
- طول عمر مفصل مصنوعی به عواملی مانند سطح فعالیت بیمار، وزن و کیفیت جراحی اولیه بستگی دارد.
برای جراحی تعویض مفصل زانو به چه کسی مراجعه کنیم؟
برای اطمینان از دستیابی به بهترین نتیجه، مراجعه به جراح فوق تخصص تعویض مفصل زانو امری ضروری است.
دکتر سینا طالبی، به عنوان یک فوق تخصص با تجربه و دانش بالا در تهران، نه تنها در انجام جراحی مهارت دارد، بلکه رویکردی جامع از تشخیص دقیق، انتخاب بهترین پروتز، استفاده از تکنیکهای کمتهاجمی و مدیریت دقیق دوره نقاهت را تضمین میکند. انتخاب جراح مناسب یعنی انتخاب دقت، تجربه و کاهش ریسک عوارض برای یک زندگی طولانیتر و فعالتر.
جهت ارتباط با دکتر طالبی، با شماره های مندرج در سایت تماس بگیرید:
شماره تماس: ۰۹۹۲۱۰۰۹۶۲۲ | ۰۲۱۲۶۲۰۷۶۶۱
آدرس مطب: تهران، جردن، ابتدای کوچه گلفام، ساختمان گلفام، طبقه ۴، واحد ۲۴
